| Automutilatie; Zelfverwonding |  |
| |
|
In dit topic vind je allerlei informatie terug over de diverse psychische 'stoornissen'. Als je informatie mist, of als je nog meer interessante informatie hebt, stuur dat dan svp in een mail naar beheer@easethepain.nl.
Waarschuwing
Als je je herkent in informatie, die hieronder staat, dan wilt dat nog niet zeggen dat je datgene ook daadwerkelijk hebt. Een psychiater is de enige die een diagnose kan stellen. Als je je ergens in herkent, dan kun je dat natuurlijk wel aangeven bij je hulpverlener, maar je kunt jezelf hierop nooit diagnosticeren.
Daarnaast is het belangrijk om te weten dat veel diagnose's uit de DSM puur een karakterbeschrijving zijn. Ze zijn niet gebaseerd op wetenschappelijke onderbouwing, of zijn gebaseerd op een pseudowetenschap. Als je aan een psychische 'stoornis' lijdt, dan wil dat nog niet zeggen dat je ziek bent. Zoals bijv. bij ADHD hyperactiviteit en concentratieproblemen kenmerken zijn, wil dat nog niet zeggen dat iemand die hyperactief is of concentratieproblemen heeft ziek is.
Hou dus nooit teveel vast aan een diagnose, het draait niet om de diagnose, maar om jouw toekomst. Begin dan ook niet zonder meer met het slikken van psychiatrische medicatie, maar probeer jezelf eerst er bovenop te vechten zonder deze middelen te gebruiken. De manier waarop je omgaat met de kennis van je eigen gedachtenpatronen en karakterkenmerken zijn grotendeels bepalend voor jouw psychische welzijn in de toekomst. Daarnaast heeft medicatie ook de nodige bijwerkingen, zoals verhoogd risico op agressie, destructief gedrag en zelfmoordneigingen. Deze bijwerkingen komen relatief vaak voor, en kunnen desastreuze gevolgen hebben. Dat terwijl deze bijwerkingen veelal niet vermeld worden door medicijnfabrikanten en hulpverleners.
Het wordt je erg afgeraden om verder te lezen als je mogelijk getriggerd kunt worden door teksten over automutilatie. Wil je het toch lezen, lees het dan niet als je alleen bent, maar met iemand erbij, die je kan steunen op dat moment. Iedere lezer wordt geacht deze verantwoordelijkheid voor zichzelf te kunnen nemen.
Inhoud
• Automutilatie
• Stoppen met automutilatie?
• Littekens
• Trichotillomanie |
|
 |
| |
|
Automutilatie
Automutilatie is een ander woord voor zelfverminking of zelfverwonding. Zelfverwonding is het zichzelf opzettelijk toebrengen van wonden, als uiting van onderliggende problemen. Uit het feit dat er vooral wordt gesneden op plekken van het lichaam die bedekt zijn door kleding, is af te leiden dat zelfverwonding niet is bedoeld om medelijden op te wekken. Ook is het niet de bedoeling anderen te laten schrikken. Zelfverwonding is mogelijk op vele verschillende manieren, de meest voorkomende zijn snijden, branden en slaan. Ruim drie kwart gebruikt meerdere manieren om zichzelf te pijnigen. In zeer zeldzame gevallen neemt automutilatie een dusdanig extreme vorm aan, dat men eigen lichaamsdelen probeert te amputeren of de ogen probeert uit te steken.
Wat zijn de oorzaken?
In bijna alle gevallen heeft degene die zichzelf verwondt, iets schokkends meegemaakt. Die ervaringen brengen heftige gevoelens van pijn, angst, schuld, woede en/of machteloosheid met zich mee. Daar bovenop komt nog eens het gevoel van onbegrepen zijn, en het nergens terecht kunnen. Zulke ervaringen hebben vaak te maken met geweld, misbruik, verwaarlozing, verwerping of vernedering, of het verlies van een belangrijk persoon. Het slachtoffer zit niet (meer) lekker in zijn vel, en sluit zich op in zichzelf. Waarschijnlijk zijn de twee belangrijkste redenen van die 'opsluiting' het niet kunnen/ durven uiten van gevoelens, en het onzeker worden in contact met anderen (hij/zij wílt wel heel graag contact, maar durft dat niet). In bijna alle gevallen lijken deze personen heel vrolijk, maar is dit niet het geval.
Het is bewezen dat zelfverwonders, wanneer ze worden geconfronteerd met sterke emoties of overweldigende situaties, er voor kiezen om zichzelf te gaan beschadigen. Zo worden ongrijpbare gevoelens als verdriet omgezet in tastbare pijn, en ervaren zij snel opluchting van die ontastbare gevoelens. Er zijn wel gevoelens van kwaadheid en schuld, maar hij/zij zal zich toch beter voelen dan voor het zelfverwonden.
Wat zijn de gevolgen?
Op korte termijn zijn er veel gevolgen:
• Spanning 'binnenin' ontladen. Nadat je jezelf hebt verwond, voel je je opgelucht, beter.
• Gevoelens uiten, zoals kwaadheid en/ of verzet. Deze worden naar 'binnen gericht'.
• Zelfbestraffing. Medeveroorzakers hiervan zijn het zeer negatieve zelfbeeld en het gevoel 'slecht' te zijn. Bestraffing (van de 'geest') d.m.v. lichamelijke pijn.
• Een manier om om te gaan met intense psychische of emotionele pijn. Deze worden minder 'hard'.
• Ontsnappen aan gevoelens van afwezigheid en vervreemding.
• Ontsnappen aan beklemmende, angstige situaties of gevoelens.
• Een manier om hulp of aandacht te vragen. Niet om medelijden te wekken.
• Laten zien dat je toch iets waard bent omdat je de pijn verdraagt.
• Innerlijke leegte vullen of eenzaamheidsgevoelens verdrijven.
• Het is een vaste gewoonte geworden, en 'hoort' bij iemand.
In dit rijtje zie je bepaalde punten (onder andere sensatiegevoelens en de drang tot herhaling, waarbij steeds meer nodig is om hetzelfde te bereiken) die zelfverwonding tot een soort verslaving maken, hoewel het officieel niet zo heet.
Vaak gaat automutilatie ook gepaard met eetstoornissen, depressies en persoonlijkheidsstoornissen. Als je een persoonlijkheidsstoornis hebt, ben je niet gek. Dit wordt vaak gedacht, meestal door de persoon zelf, maar het blijkt, dat dit gevoel niet terecht is. Een stoornis betekent niet, dat je gestoord bent. Als je een handicap hebt, ben je ook niet gehandicapt. Zo 'word' je je handicap, terwijl je veel meer bent dan die handicap.
Het 'belangrijkste' langetermijngevolg van zelfverwonding is wel de littekenvorming. Deze littekens zullen nooit helemaal verdwijnen, wel vervagen.
Automutilatie is geen zelfmoordpoging. De mensen die zichzelf verwonden willen wel leven, en proberen het zo dragelijk te maken. Mensen die zelfmoord willen plegen, willen van al het gevoel af. De grens tussen zelfbeschadiging en zelfmoord is niet duidelijk aan te geven. |
|
|
| |
|
Stoppen met automutilatie?
Hoe weet ik of ik er aan toe ben om te stoppen?
Stoppen met automutilatie kost heel veel energie. De meeste mensen kunnen dit niet alleen. Het belangrijkste is daarom veelal iemand die je kunt vertrouwen, en je alles kunt/wilt vertellen. Diegene moet bij voorkeur bij je in de buurt wonen, zodat je daarheen kunt 'vluchten' als dat nodig mocht zijn. De beslissing om te stoppen met zelfverwonding is een heel persoonlijke. Voordat je dat beslist, moet je daar goed over nadenken. Om je een beetje te helpen en te kijken of je er al dan niet aan toe bent om te stoppen, volgt hier een lijstje. Beantwoord ze, voor jezelf, eerlijk. Hoe vaker je oprecht 'ja' hebt geantwoord op een stelling, hoe meer je er aan toe bent om te stoppen.
• Ik kan goede geestelijke steun van vrienden, familie en/of andere familieleden krijgen die ik kan gebruiken als ik voel dat ik mezelf wil gaan beschadigen.
• Er zijn tenminste 2 mensen in mijn leven die ik kan bellen als ik mezelf wil verwonden.
• Ik voel me bij tenminste 3 mensen redelijk op m'n gemak als ik over zelfverwonding praat.
• Ik heb een lijstje van tenminste 10 'dingen' die ik kan doen in plaats van mezelf beschadigen.
• Ik heb een plaats waar ik heen kan gaan als ik even uit huis moet gaan om mezelf niet te verwonden.
• Ik ben bereid om alles wat ik zou kunnen gebruiken om mezelf te beschadigen, weg te doen.
• Ik heb tenminste 2 mensen verteld dat ik ga stoppen met automutilatie.
• Ik ben bereid om me ongemakkelijk, bang of boos te voelen.
• Ik kan over zelfverwonding praten, zonder dat ik dat ook daadwerkelijk ga doen.
en de allerbelangrijkste:
• Ik wil stoppen met automutilatie.
Tips voor jezelf
Een vicieuze cirkel doorbreken is heel moeilijk, en kost heel veel tijd en energie. Deze vicieuze cirkel is er net zo één, en misschien hoort deze wel bij de moeilijkst te doorbreken cirkels. Waarom? Omdat het snijden voor veel mensen geen last is, en veel mensen willen er dan ook niet mee stoppen. Het helpt tegen al die gevoelens waar je geen kant mee op kunt.
Toch is dit 'voordeel' van automutilatie meteen het grootste nadeel. Want doordat mensen in je omgeving er van weten, en je eerst wel steunen, maar later er mee stoppen. Omdat jij niet kunt stoppen, nemen ze je niet meer helemaal serieus. Dit kan voor jou leiden tot grotere/opvallendere wonden maken, zodat 'men' ziet wat er met jou aan de hand is.
Beheersing van impulsief gedrag
Voordat je verder gaat, moet je jezelf eerst een paar vragen stellen. Ben je gemotiveerd om te stoppen? Wat wil je aan je gedrag veranderen? Als je echt wilt stoppen, let dan op de volgende punten:
• Herken, vermijd en verlaat risicovolle situaties. Een risicosituatie is situatie waarbij je heftige emoties ervaart en je in de gelegenheid bent jezelf te verwonden.
• Bij een sterke neiging tot zelfverwonding kun je het volgende doen:
- Iets tellen, of (hardop) tellen.
- Denk aan een sterk moment van jezelf.
- Doe iets wat onverenigbaar is met je impulsieve gedrag, bijvoorbeeld fietsen of hardlopen.
- Knijp in een rubberen balletje of sla in een kussen (niet tegen iets hards!). Dit komt tegemoet aan je neigingen, maar je verwondt jezelf niet.
- In een ijsklontje knijpen of je polsen in ijswater houden. IJs veroorzaakt pijn, maar brengt geen schade toe. Zie ook vorige punt.
- Vraag anderen om hulp (bel ze bijvoorbeeld op en/of maak een afspraak).
- Schrijf je gevoelens op in een dagboek of schrijf een brief (hoef je natuurlijk niet te versturen).
• Realiseer je, dat stimulerende middelen (alcohol, drugs) je gevoelens kunnen versterken en zo je gedrag beïnvloeden. Ook psychische stoornissen kunnen van invloed zijn.
Hoe overwin je je schaamte?
Als je niemand hebt aan wie je over je zelfverwondend gedrag hebt verteld, kun je een lijstje maken met daarop namen van vrienden/kennissen/familieleden die je zou vertrouwen. Zet ze op volgorde van 'belangrijkheid' (aan wie je het het eerste zou vertellen). Daarachter kun je bijv. telefoonnummers of emailadressen zetten om ze eventueel te bereiken. Houd dit altijd bij de hand.
Als je niet weet hoe/wie je het moet vertellen, kun je contact opnemen met Korrelatie of een andere hulpinstelling. Heb je moeite met de verwoording, probeer het dan op te schrijven. Doe niet je best om de brief zo netjes mogelijk te maken (qua taalgebruik en opmaak), dat is niet zo belangrijk. Aansluitend kun je misschien een afspraak met iemand maken (zo snel mogelijk). Neem ruim de tijd en doe dat in een rustige omgeving.
Houdt ook rekening met de reactie van een ander. Deze kan je een compliment geven omdat je het vertelt, maar ook boos en geschokt zijn. Leg uit dat je dit niet zo bedoelt, maar dat je hulp wilt hebben. Blijf zelf rustig, en wordt niet boos!
Hoe kun je je motivatie verhogen?
Zet alle voor- en nadelen van zelfverwonding op een rijtje en kijk rustig wat er zwaarder weegt. Een groot nadeel zijn de blijvende littekens. Je bent voor de rest van je leven een getekend mens. Schrijf alles op en denk goed over alles na. Je kunt eventueel iemand anders erbij halen.
Tips voor anderen
Stel, iemand heeft je zoveel vertrouwen geschonken dat hij/zij je heeft verteld over wat hij/zij heeft meegemaakt, en wat daarvan de gevolgen zijn. Je schrikt je natuurlijk rot, en zult misschien wel kwaad worden op de persoon in kwestie. Niet doen! Als je kwaad wordt/teleurgesteld reageert/afwijzend gedrag vertoont, zal hij/zij zich nog dommer voelen dan hij/zij zich al voelde. Ook opmerkingen als 'Wil je medelijden hebben' of 'Je lijkt wel gestoord' zijn niet echt bevorderlijk.
Automutilatie mag dan wel (voor jou) niet dé oplossing zijn, maar voor zelfverwonders is het vaak de manier om om te gaan met onverwerkte gevoelens. Probeer degene die je in vertrouwen heeft genomen liefde, acceptatie, begrip, een luisterend oor, tijd, interesse, bemoediging, hoop en vertrouwen te geven. Neem niet te veel hooi op je vork; jij bent ook maar een mens. Ontspan je genoeg en neem af en toe afstand. Daar hoef je je niet schuldig over te voelen, want anders ga je er zelf ook aan onderdoor. Ultimatums werken niet. Je kunt niet van het ene op het andere moment 'genezen' van automutilatie. Daar gaat heel veel tijd en energie inzitten.
De handeling zelf (bijvoorbeeld snijden of branden) is ondergeschikt aan de emoties.Die zijn veel belangrijker dan het snijden of branden zelf. Als je onkruid wilt wieden, trek je ook niet alleen de blaadjes eraf, maar probeer je de wortel eruit te halen, anders komen de blaadjes zo weer terug. Je kunt het beste niet vragen of je de wonden/littekens mag zien, want ze zullen waarschijnlijk ernstiger lijken in jouw ogen dan in die van hem/haar. De persoon in kwestie weet zelf meestal het beste, of er medische hulp nodig is. Indien iemand geen professionele hulp heeft bij zijn/haar problemen, kan je iemand aansporen hulp te zoeken. Probeer zoveel mogelijk kennis te vergaren over datgene wat er aan de hand is met je partner/vriend(in)/ouder/kind/familielid.
Als je niet weet waarom
Deze tekst werd geschreven door Herwig Claeys, klinisch psycholoog op de afdeling directieve therapie van de Psychiatrische Kliniek der Broeders Alexianen te Tienen. Gedeeltes zijn gebaseerd op The self-harm help book van Lois Arnold en Anne Magill (Bristol, U.K.:The Basement Project) en de tekst verscheen in het tijdschrift PsychoPraxis.(uitgeverij Bohn Stafleu Van Loghum, Houten/Diegem; www.bsl.nl).
De praktijk leert ons dat mensen dikwijls niet weten waarom zij tot zelfverwonding overgaan. Er wordt enkel een 'overweldigende drang' gevoeld om zichzelf te kwetsen of pijn te doen. Hoe kun je hierop meer zicht krijgen en stilaan andere wegen zoeken?
Probeer je in eerste instantie af te vragen: Als ik mijzelf nu zou verwonden of pijn doen (krassen, slaan, snijden, branden…), wat wil ik dan daarmee zeggen? Schrijf of zeg hardop wat er in je opkomt: woorden, zinnen, beelden… Probeer jezelf niet te 'censureren'. Ga er ook niet van uit dat er één juist antwoord is, er zijn er waarschijnlijk meerdere.
Je kunt ook een groot blad papier nemen en in het midden daarvan het woord 'zelfverwonding' schrijven (of een ander woord, zoals krassen, snijden, slaan of branden). Schrijf dan hier omheen andere woorden die spontaan in je opkomen. Dit kunnen korte woorden zijn zoals 'stop' of 'help', maar ook woorden die allerlei gevoelens uitdrukken, of gebeurtenissen en personen in je leven beschrijven.
Kortom alles wat op de een of andere manier te maken heeft met zelfverwonding, ook al zie je momenteel geen enkel logisch verband. Praat er vervolgens over met iemand die je vertrouwt. Het kan ook helpen om na te gaan welke gebeurtenissen pijnlijk voor je zijn geweest en misschien een aanleiding vormen tot zelfverwonding.
Probeer daarom je levensverhaal te reconstrueren. Fotoalbums, oude brieven en tekeningen, schoolrapporten en allerlei souvenirs kunnen hierbij helpen. Begin eventueel met een korte opsomming van feiten die voor jou van belang waren of nog zijn. Het is niet nodig alles in één keer tot in detail uit te werken. Misschien kun je een aantal 'pijnpunten' aangeven, en die dan later in jouw tempo verder onderzoeken. Wat je ook verzamelt of opschrijft, gooi niets weg. Berg het eventueel veilig op, om het later uit te diepen.
• Ga na wanneer je voor het eerst jezelf verwond hebt. In welke omstandigheden was dat? Wat voelde je toen? Hoe heb je jezelf verwond? Hoe voelde je jezelf nadien?
• Als je de geschiedenis overloopt, zie je dan veranderingen in de manier waarop je jezelf verwondt? Komt het meer en meer voor?
• Onder welke omstandigheden komt zelfverwonding meestal voor of bij welke gemoedstoestand? Welke gevoelens zijn er dan? Wat gaat er dan door je heen? Wat doe je dan precies, hoe ga je te werk? Welk effect heeft het achteraf op jou?
• Bekijk eens, met behulp van deze vragen, hoe het de laatste keer verliep toen je jezelf verwond hebt. Schrijf het op.
• Welke betekenis heeft zelfverwonding voor jou? Heeft het meerdere functies? Welk effect heeft zelfverwonding achteraf op jou? Schrijf dit op.
• Weet je welk effect je wenst te bereiken, ga dan na welke andere gedragingen je zou kunnen stellen om een gelijkaardig effect te bekomen. Maak een lijst van de mogelijkheden.
• Welk effect heeft zelfverwonding op mensen in je omgeving? Hoe reageren ze? Zijn contacten die je had met anderen veranderd nadat ze ontdekt hebben dat je jezelf verwondt?
• Welke opvattingen heb je over jezelf? Maak een lijst en begin elke regel met 'ik ben iemand die…'.
• Ga dan na hoelang je deze overtuigingen al hebt. Zijn ze er altijd geweest?
• Welke overtuigingen zou je liever over jezelf willen hebben?
Soms zijn het vroegere pijnlijke ervaringen, in andere gevallen heeft zelfverwonding alleen te maken met de huidige levensomstandigheden.
Probeer op enige afstand naar je huidige leven te kijken, hoe moeilijk dit ook kan zijn omdat je er 'middenin' zit. Maak een tekening, of gebruik kaartjes waarop je één voor één de belangrijkste elementen uit je huidige leven noteert, of gebruik kleine voorwerpen die symbool staan voor deze elementen.
Het kan dan gaan om je familie, je vrienden, je werk of school, je belangrijkste zorgen, je partner, zaken die je interesseren, enzovoort. Plaats jezelf in het midden en orden dan alle elementen daar omheen. Plaats ze verder af of dichter bij naar gelang het belang dat ze hebben voor jou op dit ogenblik. Vraag jezelf af: 'hoe voelt het geheel aan?', 'ben ik tevreden met deze gang van zaken?'. Wanneer je hieruit iets geleerd hebt, probeer dan een aantal elementen te verschuiven, of weg te halen, of nieuwe bij te voegen, tot het geheel beter aanvoelt. Met andere woorden: hoe zou je willen dat je leven eruit ziet?
Dit kan helpen om te zien welke veranderingen je zou kunnen doorvoeren, of minstens zou kunnen nastreven. Een ander belangrijk hulpmiddel om meer zicht te krijgen op je huidige leven, is het bijhouden van een dagboek. Het is een manier om meer stil te staan bij je eigen leven, zoals het nu is. Wanneer je op zoek bent naar de betekenis van je zelfverwonding of je neiging daartoe, probeer dan het volgende voor ogen te houden:
• Een neiging tot zelfverwonding duidt erop dat iets binnenin jou om aandacht of hulp vraagt.
• Je gevoelens zijn écht, ook al begrijp je ze niet; erken ze, veroordeel ze niet.
• De betekenis van zelfverwonding zal vaak niet ineens duidelijk worden. Je hebt tijd nodig om jezelf beter te leren kennen.
Ook als je beter zicht krijgt op de betekenis van zelfverwonding zal de neiging ertoe niet vanzelf verminderen om volgende redenen:
• Het is een soort gewoonte geworden (en gewoontes leiden soms een eigen leven);
• Je hebt ervaren dat zelfverwonding 'werkt' en dat je het nog 'nodig' lijkt te hebben (je wordt er bijvoorbeeld minder gespannen van).
• Je kan geen pasklare oplossingen vinden voor alle mogelijke problemen die verband houden met je zelfverwonding;
• Het is dikwijls nodig nieuwe vaardigheden én een nieuwe kijk op je leven aan te leren.
De cirkel doorbreken
Aan bijna alle vormen van zelfverwonding gaat spanning vooraf.
Ga eens na in hoeverre je dergelijke opkomende spanning serieus neemt. Zeg je bijvoorbeeld tegen jezelf: 'er is niets om mij nu druk over te maken', 'dit gevoel is belachelijk', 'ik moet gewoon weer kalm worden'.
Toch vormt deze spanning (die soms alleen 'innerlijk' gevoeld wordt) het begin van een vicieuze cirkel die dikwijls zal uitmonden in pijn doen. Beter kun je op zoek gaan naar gedragingen die tot ontspanning kunnen leiden, ook al is het maar tijdelijk. Er zijn verschillende mogelijkheden:
• Lichamelijke ontlading, waarbij je de spanning letterlijk probeert af te reageren, zoals lopen, fietsen of zwemmen. Veel mensen kunnen beter een paar maal per dag korte en krachtige, in plaats van eenmalig langdurige inspanningen leveren.
• Activiteiten, zoals lezen, een bepaald TV-programma volgen, tekenen of handwerk. Sommige mensen blijken zich ook af te kunnen reageren door het beluisteren van bepaalde muziek, liefst luid en hevig (met walkman op).
• Sommigen vinden ontspanning of afleiding door zich met huishoudelijke zaken bezig te houden of in de tuin te werken.
• Contacten met anderen kunnen ook ontspannend werken, zeker als er niet over problemen of 'zware' onderwerpen gesproken wordt. Bezig zijn met dieren kan ook zo'n effect hebben.
• In plaats van naar buiten gericht te werken, blijkt het voor een aantal mensen dikwijls ook heilzaam om spanningen van binnenuit te laten 'afvloeien', zoals met behulp van meditatie, ontspanningsoefeningen, yoga, enzovoort.
'Negatieve' gevoelens.
Als zelfverwonding jouw manier is van omgaan met 'negatieve' gevoelens, dan kun je op zoek gaan naar alternatieven hiervoor. In feite zijn er geen 'negatieve' gevoelens, die verwerpelijk of slecht zouden zijn. Gedachten, interpretaties of overtuigingen kunnen geheel of gedeeltelijk 'juist' of 'verkeerd' zijn, maar gevoelens laten zich niet in die zin beoordelen.
Gevoelens zijn signalen die ons iets vertellen over ons zelf en over de situatie waarin we ons bevinden. Alle mensen, ook diegenen die zogezegd 'geen problemen' hebben, kennen pijn, verdriet, kwaadheid, schaamte en schuldgevoelens.
Het feit dat je gevoelens hebt of ervaart, wil echter niet zeggen dat je hele persoon erdoor bepaald wordt. Het is niet omdat je jezelf 'slecht' voelt dat je ook 'slecht' bent; Het is niet omdat je jezelf kwaad voelt dat je 'het kwade' bent; Het is niet omdat je jezelf 'vies en vuil' voelt, dat je dat ook bent. In veel gevallen blijkt achteraf dat dergelijke interpretaties overgenomen zijn uit de omgeving waarin men is opgegroeid.
Voor een kind werken de volwassenen in de omgeving als een soort van spiegel. Als ze van het kind houden en het warmte geven, dan zal dat kind zich geaccepteerd voelen en zichzelf beschouwen als een waardevol persoon. Als volwassenen dit kind daarentegen voortdurend kwetsen, bekritiseren of belachelijk maken, dan zal het zich ook 'slecht', waardeloos en belachelijk voelen. Het kind kan daardoor zichzelf gaan haten of zichzelf beschouwen als een soort 'voorwerp' zonder eigen wil.
Ga eens na in hoeverre je zelf situaties hebt meegemaakt die je het gevoel gaven slecht, beschaamd, vuil, of waardeloos te zijn. Schrijf desnoods enkele van deze situaties kort op. Als je hierbij nog geen of weinig gevoelens durft toe te laten, dan is dat niet erg. Probeer wel na te gaan in hoeverre deze gevoelens in het verleden rechtstreeks samenhingen met de situatie, en in hoeverre deze gevoelens op jou 'overgezet' zijn door anderen die je negatief behandeld hebben.
Omgaan met 'negatieve' gevoelens
Niemand ervaart graag 'negatieve' gevoelens, allemaal hebben we min of meer de neiging om ervan weg te lopen.
Zelfverwonding kan dan een dubbel doel hebben, enerzijds is het een onrechtstreekse en 'gebrekkige' uiting van een gevoel, anderzijds is het een manier om ervan weg te lopen, om het gevoel niet te erkennen, om er niet bij te hoeven stil te staan. Hoe kun je er anders mee omgaan?
Er zijn vier belangrijke voorwaarden:
• Erkenning en acceptatie. Gevoelens vragen om erkenning, druk ze niet weg en ontken ze niet, want daardoor kunnen ze 'een eigen leven gaan leiden' en je indirect gaan beïnvloeden en beheersen zonder dat je dit in de gaten hebt. Probeer ze te aanvaarden, veroordeel ze niet. Hoe meer je er tegen 'vecht', hoe minder ze zullen 'overgaan'.
• Uiting en verwoording. Gevoelens vragen om uiting, om naar buiten te komen. Anders blijven ze 'opgekropt' en worden ze een 'sluipend gif'. Probeer ze ook in woorden om te zetten en wanneer dit (nog) niet lukt, gebruik dan een creatieve vorm zoals een tekening, een werkstuk in klei of een gedicht.
• Steun en 'troost'. Zeker wanneer je pijnlijke gevoelens wil toelaten heb je behoefte aan houvast en veiligheid. Gun jezelf enige 'troost', probeer voor jezelf te zorgen in plaats van jezelf te verwerpen. Zoek ook steun bij anderen die je kunt vertrouwen zodat je er niet helemaal alleen voor staat.
• Evenwicht en afstand. Het is niet de bedoeling dat je 'verdrinkt' in pijnlijke gevoelens. Je mag regelmatig 'vakantie nemen' van je pijnlijke gevoelens door ze bewust op afstand te houden (wat niet hetzelfde is als ze ontkennen). Je kunt je dan doelbewust op iets anders concentreren en afleiding zoeken. Evenwicht houdt ook in dat je naast het omgaan met negatieve ervaringen, ook positieve ervaringen opzoekt. Ook hierdoor doorbreek je de vicieuze cirkel.
Pijn en verdriet
Het is dikwijls onmogelijk om de situaties nog te veranderen die aan de basis liggen van deze gevoelens, maar pijn en verdriet 'naar buiten laten komen' kan helpen om ze te milderen en kan de innerlijke last lichter laten wegen.
Het is belangrijk deze gevoelens er af en toe te 'laten zijn'. Als je pijn en verdriet ervaart als 'een schreeuw binnenin', probeer dan deze schreeuw naar buiten te laten komen. Schreeuw mee met muziek of schreeuw desnoods in een kussen als je anderen niet wil storen. Als er tranen komen, laat die dan los. Tranen zijn helend.
Praat over je gevoelens met anderen, probeer je pijn en verdriet onder woorden te brengen of anderszins uit te beelden. Als je pijn en verdriet toelaat, gun jezelf dan ook wat warmte, eventueel letterlijk door een bad te nemen of onder de dekens te kruipen. Of zoek de aanwezigheid van anderen op.
Soms maken pijn en verdriet deel uit van een rouwproces. Je kan rouwen om het verlies van een geliefd iemand, maar ook om de jeugd die je nooit gehad hebt, of om datgene wat je is aangedaan.
Omdat rouw zo overweldigend kan zijn of je de indruk kan geven dat het 'nooit zal overgaan', kan het soms helpen het rouwproces een vorm te geven door het uitwerken van een 'rouwritueel'. Laat je hierbij helpen door iemand die wat aanwijzingen kan geven.
Kwaadheid en woede.
Soms kan het moeilijk zijn deze gevoelens te accepteren, omdat je jezelf erover schaamt, omdat je zogezegd geen 'recht' hebt op deze gevoelens, omdat 'het toch niets uitmaakt', of omdat je vreest er door overweldigd te worden of dat je zou overgaan tot geweldpleging.
Dit laatste kan vooral het geval zijn als je zelf het slachtoffer geweest bent van gewelddadigheid. Nochtans hoeft boosheid niet destructief te zijn en is het een emotie die ons kan alarmeren wanneer er over onze grens gegaan wordt. Ze zet ons dan aan tot actie.
Kwaadheid of woede die 'opgekropt' wordt, kan leiden tot zelfverwonding, maar ook tot depressie en zelfhaat. Soms leidt opgekropte woede tot 'plotse' uitbarstingen van razernij, waarbij men elke controle verliest.
De schuldgevoelens achteraf, zorgen er dan voor dat de vicieuze cirkel terug in werking gezet wordt. Soms gebeurt het ook dat dergelijke opgekropte kwaadheid uitmondt in het zich afreageren op personen die niets met de situatie te maken hebben.
Wanneer je al lang (geforceerd) zwijgt tegenover iemand waarop je boos bent, dan is het in eerste plaats nodig dat je deze kwaadheid onder ogen ziet (ook al ga je er aanvankelijk van uit dat deze boosheid misschien niet terecht is). Daarna moet je manieren vinden om ze te kunnen uiten op een veilige manier, dit wil zeggen zonder jezelf of iemand anders onnodig te kwetsen.
Schrijf een brief naar de persoon in kwestie, die je niet opstuurt, waarin je de kwaadheid uitdrukt zonder jezelf 'in te houden'. Roep of schreeuw tegen een foto van de persoon in kwestie. Reageer je woede af op een (veilige) fysieke manier.
Later, wanneer je meer zicht hebt op de zaak, kan het aangeraden zijn een rechtstreeks gesprek te hebben met diegene waar je kwaad op bent.
Schaamte en schuld
Deze gevoelens zijn heel dikwijls aanwezig bij mensen die zichzelf verwonden. Zelfverwonding is dan een manier om zichzelf te 'straffen' en een poging om bevrijd te worden van schaamte, schuld, of het gevoel 'vies' of 'slecht' te zijn.
Iedereen maakt echter fouten waarbij anderen benadeeld of gekwetst kunnen worden. In dit geval kunnen we proberen de fout te herstellen of minstens onze verontschuldigingen aan te bieden.
Meestal echter voelen mensen die tot zelfverwonding overgaan zich onterecht schuldig of beschaamd over iets wat hen is aangedaan. Haal jezelf terug het beeld van een jong kind voor ogen. Stel je in eerste instantie voor dat jij niet dat kind bent, maar dat dit kind wel hetzelfde heeft meegemaakt als jij.
Wie is er dan 'verantwoordelijk', wie zou zich dan 'schuldig' moeten voelen? Herhaal deze fantasie-oefening regelmatig, om zo geleidelijk de zaken in hun juiste perspectief te kunnen zien.
Schaamte en schuldgevoelens zullen echter slechts langzaam uitdoven, naarmate je de nieuwe manier van kijken ook werkelijk tot de jouwe maakt. Onthoud ondertussen dat je persoon niet volledig samenvalt met je gevoelens, zoals hogerop beschreven, en dat je deze gevoelens niet altijd hoeft te volgen.
Leegte en eenzaamheid.
Als je jezelf leeg en eenzaam voelt, heb je duidelijk behoefte aan gezelschap en troost. Ook al vind je deze behoefte misschien 'dom' of 'belachelijk'.
Dikwijls is er dan een deel in jou aanwezig dat zich nog erg klein en jong voelt, en dat aandacht nodig heeft. Het is niet omdat je vroeger aandacht en warmte tekort gekomen bent, dat je nu zonder kan.
Minstens dat kleine en jonge deel in jezelf heeft dit nog steeds nodig én heeft er ook recht op. Wanneer je er blijft van uit gaan dat iedereen je 'altijd' zal verwerpen en dat je enkel een 'last' bent voor anderen, dan ga je steeds meer het isolement opzoeken (je 'eiland') en sluit je elke verandering bij voorbaat uit.
Als je deze cirkel wil doorbreken, dan zal het in de eerste plaats nodig zijn om je behoefte aan contact te erkennen en het kleine en jonge deel in jezelf te leren koesteren.
Daarna wordt het mogelijk om eventueel nieuwe sociale vaardigheden aan te leren (of terug op te nemen) die contacten met anderen vlotter kunnen laten verlopen.
Hulp of aandacht vragen
Soms probeert iemand via zelfverwonding iets uit te drukken, gevoelens van ontevredenheid te uiten of hulp en aandacht te krijgen. Doordat de boodschap echter zo onrechtstreeks is, wordt de kans groot dat ze niet begrepen of zelfs niet opgemerkt wordt.
Dikwijls zullen mensen uit de omgeving geschrokken, kwaad of afwijzend reageren. Iemand die zichzelf pijn doet, neemt deze reacties soms voor lief vanuit de redenering 'beter negatieve aandacht dan geen'. Anderen ervaren 'positieve' gevolgen (tenminste op korte termijn), doordat de omgeving bang is dat zij zichzelf opnieuw pijn zullen doen, staat men hen iets toe of ziet men door de vingers wat men anders niet zou doen.
Na verloop van tijd zal men deze personen echter niet meer ernstig nemen of zelfs negeren. Om dan nog een reactie van de omgeving te krijgen menen zij 'iets anders' of iets meer 'opvallend' te moeten doen, maar daardoor loopt het alleen maar meer uit de hand.
Op langere termijn zullen de nadelen steeds zwaarder wegen en wordt de kloof met mensen in de directe omgeving alsmaar groter. Een betere aanpak is dat je voor jezelf probeert duidelijk te krijgen welke boodschap je nu eigenlijk wil geven en aan wie. Daarna kun je nagaan hoe je deze boodschap op een meer rechtstreekse manier kunt overbrengen. Kun je dit in woorden doen of via een brief? Als het om de een of andere reden (nog) niet mogelijk is om rechtstreeks te communiceren met de persoon in kwestie, zoek dan iemand anders die je vertrouwt. Verder kan het nodig zijn dat je nieuwe vaardigheden leert om hulp of aandacht te vragen, om irritaties te uiten, enzovoort.
Tot slot
Belangrijk is om steun te zoeken in je omgeving. Als je je situatie als 'uitzichtloos' ervaart, heb je veel steun nodig om een uitweg te zoeken.
Vraag deze tijdig en op de gepaste manier. Neem in elk geval iemand in vertrouwen en praat er zeker over met je hulpverlener of therapeut.
Iedereen heeft immers aanmoediging nodig wanneer men voor een zware opgave staat. |
|
|
| |
|
Littekens
Littekens zijn één van de vervelendste gevolgen van automutilatie. Immers, ze vervagen alleen, maar verdwijnen nooit helemaal. Er zijn wel allemaal dingen die je kunt doen om littekenvorming zo veel mogelijk te 'voorkomen':
• Houdt je wonden goed schoon; zorg dat ze niet gaan ontsteken.
• Diepe wonden moet je goed verbinden, liefst door een dokter die je wonden kan hechten. Het gaat erom dat je huid weer goed op elkaar aansluit, zodat je er later geen lelijk litteken van krijgt.
• Gebruik van cremes als Calendulan (Calendulan bij lichte verwondingen, kost ongeveer 4 euro, en is te koop bij o.a. de DA), Biodermal PCLE creme (is veel duurder dan Calendulan, heeft ongeveer dezelfde werking, is te koop bij de meeste drogisten) en verschillende andere cremes (Cardiflor van VSM, Bepanthen Zalf, Narben Gel, Nivea met vitamine E, olie met vitamine E) is aan te raden. Ook slakkenslijm creme kan helpen tegen littekens. Ze voorkomen overmatige littekenvorming. Zalfjes e.d. waar weefselherstellend opstaan, helpen ook. Je kunt het beste proberen wat bij jou goed werkt. EVentueel kun je je dokter vragen om Alhydran/Epivera (Bapmedical), dit is enkel op recept verkrijgbaar.
• Zorg dat je huid niet uitdroogt: smeer er bijvoorbeeld bodylotion op.
• Ga niet aan wonden krabben o.i.d.: dit remt het genezingsproces. Laat het gewoon helen. |
|
|
| |
|
Trichotillomanie
Inleiding
De Franse dermatoloog Hallopeau introduceerde in 1889 de term trichotillomanie voor de onweerstaanbare of dwangmatige drang om bij zichzelf de haren uit te trekken. Het woord trichotillomanie is afgeleid van het Griekse thrix (haar), tillein (trekken) en mania (waanzin). Deze benaming is wat misleidend, aangezien mensen met trichotillomanie niet "gek" of "psychotisch" zijn. Trichotillomania wordt in de DSM IV gerekend onder stoornissen in de impulsbeheersing, waartoe ook worden gerekend aandoeningen als kleptomanie, pyromanie en pathologisch gokken.
Voorkomen
Aangenomen werd dat trichotillomanie een zeldzame aandoening was, maar het lijkt dat de aandoening vaker voorkomt dan altijd werd gedacht. Recent onderzoek rapporteert een prevalentie (totaal aantal gevallen die er op een bepaald moment zijn) van 1-2%. De aandoening komt vaker voor bij vrouwen (70-90%).
Verloop
Bij sommige kinderen verdwijnen de symptomen geheel, bij volwassenen is het verloop vaak chronisch of symptomen treden in episodes op.
Kenmerken
De onscherp begrensde plek is bizar, lineair, of geometrisch van vorm. De haarpluktest aan de rand van de plek is negatief, dat wil zeggen er worden nauwelijks of geen haren uitgetrokken. Soms zijn er ook krabeffecten op de huid en zijn de nagels afgebeten. Bijkomende symptomen kunnen zijn: krabben en pulken aan de huid, nagels bijten, duimzuigen, op de lip bijten, neus pulken, de uitgetrokken haren deels of helemaal opeten (trichofagie). De meest voorkomende plek waar de haren uitgetrokken worden is de hoofdhuid (75%), gevolgde door de wimpers (53%), wenkbrauwen (42%), schaamhaar (17%), baard/gezicht (10)%, arm (10%), snor (7%), benen (7%), borst (3%) en tenslotte de buik (2%).
DSM-IV-TR criteria
A. Recidiverend uittrekken van de eigen haren, hetgeen leidt tot waarneembare haarverlies.
B. Een toenemend gevoel van spanning vlak voor het uittrekken van het haar of bij pogingen dit gedrag te weerstaan.
C. Lust, voldoening of opluchting bij uittrekken van het haar.
D. De stoornis is niet eerder toe te schrijven aan een andere psychische stoornis en is niet het gevolg van en somatische aandoening (bijvoorbeeld dermatologische ziekte).
E. De stoornis veroorzaakt in significante mate lijden of beperkingen in het sociaal of beroepsmatig functioneren of het functioneren op andere terreinen.
Oorzaken
Ondanks vele theorieën is de oorzaak onduidelijk.
Behandeling
Gedragstherapie lijkt het meeste effect te hebben. |
|
|
|
